Historische verkiezingsoverwinning voor Sanae Takaichi
Christofer Govaerts
Breekt er een nieuw tijdperk aan voor Japan ?
Waarom is Takaichi’s overwinning historisch?
Op zondag 8 februari 2026 werd er politieke geschiedenis geschreven in Japan. Na het uitschrijven van vervroegde verkiezingen boekte de LDP – de partij van 1ste minister Sanae Takaichi - een historisch resultaat.
De LDP won maar liefst 316 van de 465 zetels in het Lager Huis (68%). De overwinning was zelfs nog groter want men behaalde in theorie 330 zetels. Bij gebrek aan onmiddellijke kandidaten in bepaalde districten besliste de LDP immers om 14 zetels over te hevelen naar andere partijen. In de na-oorlogse moderne geschiedenis van Japan is er nooit een partij geweest die zo’n aardverschuiving in zetels heeft gerealiseerd. En dat is zeer opmerkelijk, aangezien de LDP nauwelijks 6 maanden geleden uitgeteld in de touwen lag en ver achterop hinkte in de peilingen. Gaat de komst van een eerste vrouwelijke premier een scharnierpunt zijn en wat staat er op het spel ?
Vooraleer het parlement ontbonden werd en vervroegde verkiezingen werden uitgeschreven, besliste de uitgaande coalitie (geleid door de LDP) om de begroting voor 2026 te stemmen. Die bedraagt zo’n 122 triljard JPY, ongeveer 800 miljard USD of bijna 700 miljard euro. Ook deze begroting is in absolute cijfers een Japans record met een stijging van 6% op jaarbasis. Dit heeft echter implicaties, ook in combinatie met verkiezingsbeloften - die indien ze uitgevoerd worden, vooral repercussies kunnen hebben op het tekort.
Inflatie als verkiezingsthema
Eén van de belangrijkste verkiezingsthema’s was inflatie, en meer bepaald de voedingsprijzen met een piek inflatieritme van meer dan 6% vorig jaar. Bepaalde elementaire en populaire Japanse voedingscategorieën ondergingen zelfs prijsstijgingen van meer dan 10% (rijst, noedels). De regering maakt er nu werk van om deze prijsstijgingen terug te dringen door voor een periode van twee jaar de belasting op voedingswaren af te schaffen (10% standaard belastingvoet en 8% gereduceerd tarief). Dit heeft dan wel een aanzienlijke impact op de begroting, aangezien de schatkist meer dan 30 miljard USD equivalent aan inkomsten derft. In combinatie met de belofte dat extra begrotingsinitiatieven niet zouden worden gefinancierd met nieuw extra schuldpapier, betekent dit strikt genomen dat de overheid ergens anders geld moet vinden, hetzij via nieuwe belastingen of via een verlaging van bepaalde uitgaven.
Nu is het begrotingsplaatje in het geval van Japan een belangrijk beleidspunt in een historisch perspectief. De bruto uitstaande schuld bedraagt ruwweg 260% van het BBP, terwijl het tekort – hoewel teruggedrongen – nog steeds 3% van het BBP bedraagt. De grote geaccumuleerde schuld over de afgelopen 40 jaar heeft ervoor gezorgd dat de jaarlijkse financieringslast van de schuld 25% van het uitgavenbudget in beslag neemt, de nummer twee na de Sociale Zekerheid, die ongeveer een 33% voor haar rekening neemt. En dat geeft natuurlijk minder en minder ruimte voor actieve beleidstoepassingen indien dit begrotingsprobleem opnieuw verder uit de hand zou lopen. En dit is werkelijk een probleem aangezien de langere rentes gedurende decennia rond de 0% schommelden, maar sinds 2022 terug stevig in de lift zitten. De rente op tien jaar bedraagt nu 2,15% ,terwijl de dertigjarige rente bij jaaraanvang bijna de kaap van 4% nam (huidig niveau 3.35%). De dreiging van de rentesneeuwbal hangt dus nu terug als een zwaard van Damocles boven de regering.
Thatcher als voorbeeld
Takaichi noemt zichzelf een “Thatcher” adept en dat vind je hier en daar terug in haar 17-puntenprogramma. Centraal in haar agenda staat de nieuwe economie. Dit wil zeggen dat de regering zal stoppen met het ondersteunen van de oude economie en sectoren in verval, en zich meer zal concentreren op nieuwe sectoren: AI, halfgeleiders en ruimteonderzoek. Verder zou er ook een institutionele hervorming volgen, omdat het land zich zowat constant in campagnemodus bevindt met de daarbij horende gulle populistische beloftes.
Buitenlands beleid: China en de VS
Wat China betreft, zijn de verhoudingen sinds kort terug gespannen. Takaichi schuwt daarbij de harde taal niet. Zo zei ze in november vorig jaar dat wanneer China Taiwan manu miltari zou inlijven, dit zou leiden tot een existentiële crisis en constitutionele gevolgen voor Japan. Met dit laatste bedoelde ze dat onder de Japanse grondwet de sectie “Peace and Security” de regering toelaat om militair in te grijpen in het kader van zelfverdediging. Samengevat: een aanval op Taiwan is een aanval op Japan. Dit dispuut is nog steeds diplomatisch niet opgelost en heeft recent China er toe aangezet om een exportverbod naar Japan in te voeren voor bepaalde zeldzame metalen en een negatief reisadvies te geven. Ook de culturele uitwisselingsprojecten zijn door China nog steeds “on hold” gezet.
Wat de handelsrelaties met de VS betreft, bereikte Japan in juli vorig jaar een moeizaam akkoord met importtarieven van 15% en aansluitend een verbintenis om de komende jaren zo’n 550 miljard USD te investeren in de Amerikaanse economie. Voorlopig blijft deze deal nog overeind, maar zodra Trump overgaat naar nieuwe tariefregimes wereldwijd van meer dan 15%, komt er een kink in de kabel. Bovendien hebben India en Europa voorlopig de parlementaire ratificatie van hun respectievelijk akkoorden met de VS uitgesteld, en zal het akkoord tussen China en de VS binnenkort waarschijnlijk in de prullenmand belanden.
Op wereldvlak werd de verkiezingsoverwinning van Takaichi redelijk positief onthaald, China uitgezonderd. Op de Japanse obligatiemarkt is de rust teruggekeerd na enkele hectische weken. Ook de continue verzwakking van de Japanse Yen lijkt sinds kort een halt toegeroepen. Er werden duidelijk rode lijnen in het zand getrokken: niveau 160 tegen USD en 180 tegen EURO. De beurs tenslotte – die de afgelopen jaren reeds een mooi parcours neerzette – is recent in een hogere versnelling geschakeld: de ochtend van de verkiezingsoverwinning dikte de Nikkei met meer dan 5% aan en staat nu eind februari op een winst van 17% sinds jaaraanvang. Dus voorlopig heeft Japan onder Takaichi de wind in de zeilen, en wordt haar meer dan alleen het voordeel van de twijfel gegund. Feit blijft wel dat Japan nog steeds voor grote uitdagingen staat, niet alleen economisch en financieel, maar ook demografisch. De vergrijzing en de-nataliteit blijven immers een zeer acuut probleem.
