Welk gewest is bevoegd voor uw erf- en schenkbelasting in België?
Chloé Motte
Sinds de bijzondere financieringswet van 1989 zijn de bevoegdheden inzake erfbelasting en registratiebelasting op schenkingen toegewezen aan de drie Gewesten van het land (het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, het Waalse Gewest en het Vlaamse Gewest). Strikte lokalisatiecriteria bepalen welk gewest bevoegd is, welke regels van toepassing zijn, welke en belastingtarieven gelden. We overlopen even de algemene principes om deze materie beter te begrijpen.
Welke regels gelden bij een nalatenschap?
Overlijden van een Belgische fiscale inwoner
Bij het overlijden van een Belgische fiscale inwoner moet een aangifte van nalatenschap worden ingediend zodat de erfbelasting kan worden geheven. Overeenkomstig de Brusselse en Waalse Codes der Successierechten en de Vlaamse Codex Fiscaliteit (hierna “VCF”) is het Gewest bevoegd waar de overledene zijn laatste fiscale woonplaats had.
Volgens de fiscus wordt onder “fiscale woonplaats” verstaan: de plaats waar de overledene zijn effectieve, werkelijke en permanente woonst had, zijn gezin, zijn centrum van activiteiten en de zetel van zijn zaken of bezigheden. De inschrijving in het bevolkingsregister stemt niet altijd noodzakelijk overeen met de fiscale woonplaats.
Voorbeeld: De heer Dupont bezit een appartement in Middelkerke en in Jette. Hij stond ingeschreven in het bevolkingsregister van de stad Middelkerke, maar verbleef daar enkel tijdens vakanties en weekends. In werkelijkheid woonde hij met zijn gezin in Jette. Zijn wettelijke woonplaats ligt in het Vlaamse Gewest, maar zijn effectieve fiscale woonplaats bevindt zich in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Indien de fiscale woonplaats van de overledene zich in de vijf jaar vóór zijn overlijden in meer dan één Gewest bevond, moet de aangifte worden ingediend in het Gewest waar de overledene tijdens die periode het langst zijn fiscale woonplaats had (dus minstens 2,5 jaar).
Voorbeeld: De heer Magritte overlijdt. Hij woonde 3 jaar in Ukkel en 2 jaar in Rhode-Saint-Genèse. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is bevoegd.
Overlijden van een niet-inwoner
Wanneer een niet-inwoner overlijdt en een onroerend goed in België nalaat, moet een aangifte worden ingediend zodat de rechten van overgang bij overlijden kunnen worden berekend. Het bevoegde Gewest is waar het onroerend goed gelegen is.
Wanneer er meerdere onroerende goederen in verschillende Gewesten zijn, bepalen de Waalse en Brusselse Codes en de VCF dat het Gewest bevoegd is waar de goederen het hoogste federale kadastraal inkomen hebben.
Voorbeeld: Mevrouw Monet, Franse residente, overlijdt en bezat een huis in Elsene (KI € 5.000) en een appartement in Knokke (KI € 2.500). Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is bevoegd.
Welke regels gelden bij een schenking?
Schenking door een Belgische fiscale inwoner
Voor zowel roerende als onroerende schenkingen geldt hetzelfde criterium als bij nalatenschappen: de fiscale woonplaats van de schenker.
Het bevoegde Gewest is datgene waar de schenker het langst heeft gewoond tijdens de vijf jaar voorafgaand aan de schenking. De ligging van het onroerend goed speelt dus geen enkele rol. Ook bij de schenking van een familiale vennootschap is de locatie van de maatschappelijke zetel irrelevant.
Voorbeeld 1: Mevrouw Dupas woont in Waver en wil haar appartement in Antwerpen schenken. Het Waalse Gewest is bevoegd.
Voorbeeld 2: Zij wil ook aandelen schenken van de vennootschap EXCO, gevestigd in Sint-Pieters-Woluwe. Ook deze schenking valt onder de bevoegdheid van het Waalse Gewest.
Schenking door een niet-inwoner van een in België gelegen onroerend goed
Wanneer de schenker geen inwoner van het Koninkrijk is maar eigenaar is van een in België gelegen onroerend goed, wordt de gewestelijke bevoegdheid bepaald door de ligging van dat onroerend goed.
Voorbeeld: Mevrouw Monet, Franse residente, wil haar huis in Elsene schenken aan haar kleinzoon. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is bevoegd.
In tegenstelling tot de regels bij nalatenschappen bestaat bij schenkingen van meerdere onroerende goederen in verschillende Gewesten niet de regel van “het hoogste kadastraal inkomen”. Met andere woorden: in dat geval is elk Gewest bevoegd voor de belasting op het onroerend goed dat op zijn grondgebied ligt.
Voorbeeld: Mevrouw Monet wil haar huis in Elsene én haar appartement in Knokke schenken. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Vlaamse Gewest zijn respectievelijk bevoegd.
Tarieven van toepassing op 1 januari 2026
Om de toepasselijke tarieven voor schenkingen en nalatenschappen te raadplegen, afhankelijk van de graad van verwantschap:
