Wie erft wat als u niets voorziet?

De wettelijke devolutie

Wanneer u geen enkele regeling treft — geen testament, geen huwelijkscontract — bepaalt het Burgerlijk Wetboek hoe uw vermogen wordt verdeeld bij uw overlijden. Dit mechanisme, de wettelijke devolutie, geldt standaard en kan leiden tot situaties die niet stroken met uw wensen. Hieronder vindt u een overzicht van de meest voorkomende gevallen.

U heeft een echtgenoot en kinderen

In dit geval ontvangt de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik op het volledige vermogen, terwijl de kinderen de blote eigendom erven. Concreet houdt dit in dat de echtgenoot de roerende goederen zelf mag gebruiken, of ze verhuren en de huurinkomsten ontvangen. Voor banktegoeden mag hij of zij de intresten en dividenden ontvangen. Als het vruchtgebruik van de nalatenschap niet volstaat, is het mogelijk om de bescherming van de echtgenoot te vergroten,  bijvoorbeeld via het huwelijkscontract. Maar omdat het hier om een reservatair beschermde erfgenaam gaat, kunnen zijn of haar rechten niet worden verminderd. Deze erfgenaam heeft steeds recht op het vruchtgebruik op de helft van de nalatenschap, met als minimum het vruchtgebruik op de gezinswoning.

 "de echtgenoot ontvangt niet automatisch de volle eigendom van de volledige nalatenschap"

U heeft een echtgenoot maar geen kinderen

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, ontvangt de echtgenoot niet automatisch de volle eigendom van de volledige nalatenschap. Wanneer er ouders, broers of zussen zijn, erft de echtgenoot de volle eigendom van het gemeenschappelijk of onverdeeld vermogen, plus het vruchtgebruik op het eigen vermogen van de overledene. De blote eigendom over de eigen goederen gaat dan naar de overige erfgenamen. Alleen wanneer er verdere erfgenamen bestaan, ontvangt de echtgenoot de volle eigendom van de volledige nalatenschap. Dit kan minder gunstig zijn dan verwacht.

U bent wettelijk samenwonend

De wettelijk samenwonende partner erft enkel het vruchtgebruik op de gezinswoning. Dit recht is kwetsbaar: het kan worden ingetrokken, aangezien de wettelijk samenwonende geen reservataire erfgenaam is. Het is wel mogelijk om zijn of haar rechten uit te breiden via een testament, wat cruciaal kan zijn voor de bescherming van uw partner.

U bent feitelijk samenwonend

In dit geval erft u niets van elkaar. Feitelijke samenwonenden worden erfrechtelijk beschouwd als vreemden. Een goede planning is dus noodzakelijk als u elkaar wenst te beschermen.

U heeft geen echtgenoot maar wel kinderen

Uw kinderen erven alles, in gelijke delen. Wanneer een kind vooroverleden is, komen zijn of haar afstammelingen in de plaats via het mechanisme van de plaatsvervulling. 

Opgelet: Kinderen zijn reservataire erfgenamen: zij moeten in totaal minstens de helft van het vermogen ontvangen. De andere helft vormt het vrij beschikbaar deel, waarover u dus vrij kunt beschikken.

U heeft geen echtgenoot en geen kinderen, maar wel ouders en broers/zussen

In deze situatie ontvangt elke ouder een kwart van de nalatenschap. De rest wordt gelijk verdeeld onder uw broers en zussen. Is één van de ouders reeds overleden, dan gaat dit vierde ook naar de broers en zussen.