Nagelmackers maakt gebruik van cookies om uw surfervaring te verbeteren. Daardoor kunnen we beter voldoen aan uw behoeften en voorkeuren.
Wenst u meer informatie of weigert u het gebruik van cookies? Klik hier. Verdergaan op de website

Roerende schenking: de grote principes

De levensverwachting stijgt en een erfenis komt vaak te laat opdat de erfgenamen ervan zouden kunnen profiteren. Een schenking laat toe wie u lief is sneller te bevoordelen en maakt het bijvoorbeeld mogelijk om hen een duwtje in de rug te geven wanneer ze het nodig hebben.

Op het fiscale vlak verlicht deze aanpak bovendien de belasting op de overdracht van het vermogen n.a.v. een overlijden. De erfbelasting (of in het Waals en Brussels Hoofdstedelijk Gewest de successierechten) is immers progressief: een schenking maakt de nalatenschap kleiner en de belasting dus lager. Tax advisor Sandrine Geirnaert legt uit hoe u de schenking van een roerend goed aanpakt en wat het kost.

Klik op de onderstaande links voor meer info:

Wat zijn de essentiële elementen van een schenking?

Een schenking is een overeenkomst waarmee een persoon, de schenker, zijn intentie te kennen geeft om een goed aan een andere persoon te schenken, de begiftigde, die de schenking aanvaardt. Zonder het vrijgevigheidsinzicht van de schenker en de aanvaarding door de begiftigde is er geen schenking. Als de begiftigde minderjarig is, kan de schenking aanvaard worden door zijn ouders of grootouders. Is de begiftigde een “beschermd persoon” (d.w.z. een meerderjarige die omwille van zijn lichamelijke of geestelijke gezondheidstoestand niet in staat is om zelf behoorlijk zijn goederen of persoonlijke rechten te beheren) dan kan deze naar gelang de situatie zelf de schenking aanvaarden ofwel moet hij vertegenwoordigd worden door zijn bewindvoerder na het verkrijgen van een machtiging door de vrederechter.

Kan een schenking worden herroepen?

Een schenking is in principe onherroepelijk: de schenker kan niet eenzijdig terugkomen op zijn beslissing om te schenken. Hij mag evenmin clausules in het contract opnemen die hem indirect in staat zouden stellen om de geschonken goederen terug te nemen.

Uitzondering op de onherroepelijkheid

Schenkingen tussen echtgenoten zijn steeds eenzijdig herroepbaar als ze buiten het huwelijkscontract worden gedaan. Er moet geen rechtvaardiging worden gegeven en de herroeping kan op elk moment gebeuren, bijvoorbeeld bij een scheiding of zelfs na het overlijden van de echtgenoot die de schenking heeft ontvangen.

Hoe verloopt de schenking van een roerend goed?

Als u van plan bent een roerende schenking te doen, hebt u verscheidene mogelijkheden. U kunt natuurlijk een beroep doen op de diensten van een notaris, maar dat is niet altijd verplicht. Een roerende schenking kan immers onderhands gebeuren, ofwel indirect door middel van een neutrale handeling (bankgift), ofwel direct door het goed materieel te overhandigen (handgift).

De schenking via notariële akte

Een voor een notaris verleden akte, een zogenaamde authentieke of notariële akte, geeft de schenking een vaste datum en maakt ze daardoor tegenstelbaar aan derden zonder dat er een bijkomende formaliteit nodig is. Als de akte voor een Belgische notaris wordt verleden, is die laatste verplicht om ze te laten registreren, waardoor er verplicht schenkbelasting moet betaald worden (of schenkingsrechten in het Waals of Brussels Hoofdstedelijk Gewest).

Een notariële akte kan ook in het buitenland

Een schenkingsakte van een roerend goed kan ook worden verleden voor een notaris in een ander land, waar de nietinwoners geen schenkbelasting moeten betalen. Veel Belgen gaan bijvoorbeeld naar Nederland, om daar goedkoper een notariële schenking uit te voeren van een effectenportefeuille met voorbehoud van vruchtgebruik, deelbewijzen van een burgerlijke vennootschap of aandelen van een bvba. We komen straks terug op de fiscale gevolgen van die operatie.

De bankgift

Een schenking kan ook voortvloeien uit een neutrale handeling, dus een handeling waaruit het vrijgevigheidsinzicht niet blijkt. Het meest courante voorbeeld is de bankgift, in de vorm van een gewone overschrijving van een geldsom of van effecten. Opdat de handeling neutraal zou zijn, is het belangrijk dat de term ‘schenking’ niet in de mededeling van de overschrijving wordt vermeld. Zoals hierna uitgelegd, worden de schenking en haar eventuele lasten en voorwaarden vastgelegd in een onderhands document. 

De handgift 

Als de schenking betrekking heeft op een lichamelijk roerend goed (een roerend goed dat men kan aanraken), kan ze ook met een handgift gebeuren, dus door het goed werkelijk te overhandigen. Deze techniek is nog altijd geldig en wordt bijvoorbeeld gebruikt om zonder kosten geld, kunstwerken, een verzameling kostbare voorwerpen of juwelen over te dragen.

Hoe kunt u een onderhandse schenking bewijzen?

Een handgift of een bankgift moeten niet op papier worden gezet. Maar om betwistingen achteraf te voorkomen, is het stellig aanbevolen een document op te stellen dat het bestaan van de schenking bevestigt (het vrijgevigheidsinzicht van de schenker en de aanvaarding van de begiftigde) en de eventuele voorwaarden en lasten van de schenking vermeldt.

Dit type van document krijgt meestal de vorm van een ‘pacte adjoint’ dat door alle betrokkenen wordt ondertekend, in evenveel exemplaren als er partijen zijn. Aangezien er geen notaris bij komt kijken, kan men de schenking een semi vaste datum geven door de pacte adjoint aangetekend tussen de partijen te versturen. U vindt er meer informatie over in onze informatiefiche ‘Stappenplan voor een bankgift’.

Terug naar boven

Welke schenkingsvorm voor de effecten van uw kmo?

Effecten aan toonder zijn in België geleidelijk aan afgeschaft. U kunt de aandelen van uw vennootschap dus niet langer onderhands overdragen! Als uw effecten gedematerialiseerd zijn (dus ingeschreven op een rekening op uw naam bij een erkende rekeninghouder) kunnen ze indirect door overschrijving worden geschonken. Dat geldt ook voor uw effectenportefeuille bij een financiële instelling. Hoe kunt u effecten op naam schenken? Over die vraag wordt al jaren gediscussieerd. Veel auteurs menen dat effecten op naam alleen via een notariële akte kunnen worden geschonken. Volgens hen vormt de inschrijving in het aandelenregister geen schenking, maar alleen een middel om de eigendomsoverdracht van de effecten tegenstelbaar te maken tegen de vennootschap en derden. Om elke betwisting te voorkomen, raden wij een schenking voor een Belgische of buitenlandse notaris aan.

Waarom een roerende schenking laten registreren?

De handgift, de bankgift of de schenking voor een buitenlande notaris hebben een belangrijk kenmerk gemeen. Als ze niet geregistreerd zijn (en er dus geen schenkbelasting werd betaald), schrijft de wet voor dat de geschonken goederen geacht worden deel uit te maken van het vermogen van de schenker indien die laatste binnen de 3 jaar na de schenking overlijdt. De goederen zijn dan onderworpen aan erfbelasting, alsof er nooit een schenking heeft plaatsgevonden. Wil de begiftigde dat risico vermijden en voorkomen dat hij erfbelasting moet betalen op de gegeven goederen, dan kan hij ervoor opteren om schenkbelasting te betalen. Het volstaat dat hij de akte vrijwillig aanbiedt bij een registratiekantoor, liefst in het gewest waar de schenker gedomicilieerd is. Dat kan onmiddellijk na de schenking gebeuren en in dat geval moet de pacte adjoint niet aangetekend worden verzonden. Maar het kan ook later, bijvoorbeeld wanneer de gezondheid van de schenker achteruitgaat en de termijn van 3 jaar nog niet verstreken is. U vindt meer informatie over de manier waarop u een schenking registreert in onze informatiefiche ‘Stappenplan voor een bankgift’.

Terug naar boven

Wanneer is de registratie van de schenking effectief?

Als de schenker in het Vlaams Gewest woont, is niet de federale ontvanger maar de Vlaamse Belastingdienst (VLABEL) bevoegd voor de inning van de schenkbelasting. De akte moet altijd worden aangegeven bij het federale registratiekantoor, maar de ontvanger registreert ze zonder dat de schenkbelasting wordt betaald. Vervolgens maakt hij de akte over aan de Vlaamse Belastingdienst, die de verschuldigde registratierechten berekent en de belastingplichtige via een aanslagbiljet verzoekt om ze te betalen. De registratiedatum is de datum van de registratie door de ontvanger, ook als de schenker overlijdt zonder dat de schenkbelasting reeds werd betaald.

Als de schenker zijn woonplaats in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest of in het Waals Gewest heeft, is de registratiedatum gelijk aan de datum waarop de schenkingsrechten aan de ontvanger betaald werden. Bij een planning ‘in extremis’ (dus als de gezondheid van de schenker terminaal is), is het dus belangrijk dat u vooraf informeert naar de betalingsmodaliteiten die worden aanvaard door het kantoor waar de schenking zal worden aangegeven. Sommige ontvangers registeren de akte immers na de overhandiging van een gecertificeerde bankcheque, andere eisen dat de betaling vooraf wordt overgeschreven.

Verlenging van de termijn van 3 jaar tot 7 jaar - Als u in het Vlaams Gewest gedomicilieerd bent, wordt de termijn van 3 jaar bij wijze van uitzondering verlengd tot 7 jaar indien de schenking (in de veronderstelling dat ze niet geregistreerd is) betrekking heeft op de aandelen van een onderneming die in aanmerking komt voor het gunsttarief voor de overdracht van familiebedrijven mits naleving van een aantal voorwaarden en formaliteiten. Dit geldt ook voor eenmanszaken.

Hoeveel bedraagt de schenkbelasting ?

De schenkbelasting is regionale materie. Het tarief dat op de schenking wordt toegepast, is dat van het gewest waar de schenker op het ogenblik van de schenking zijn fiscale woonplaats heeft. Maar als hij in de vijf jaar die aan de schenking voorafgaan zijn woonplaats in meer dan één gewest heeft gehad, is de toepasselijke schenkbelasting die van het gewest waar hij in die periode het langst fiscaal gedomicilieerd was. De schenkingstarieven variëren ook volgens de verwantschapsband tussen de schenker en de begiftigde. In principe zijn ze vlak voor roerende schenkingen: er wordt één enkel tarief toegepast, los van de waarde van het geschonken goed! 

Zoals hogervermeld, kan de schenking van een familiebedrijf (eenmanszaak of aandelen van een vennootschap) onder bepaalde voorwaarden van een specifiek tarief van 0% of 3% genieten, afhankelijk van het gewest waar de schenker gedomicilieerd is.

Tarief van de schenkbelasting op een roerende schenking

Verwantschapsband

Waals Gewest

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Vlaams Gewest

In rechte lijn, tussen echtgenoten en wettelijke
samenwoners

3,30%

3%

3% (ook voor meer dan 1 jaar feitelijke samenwoners)

Tussen broers en zusters en tussen ooms/tantes en
neven/nichten

5,50%

7%

7%

Tussen andere personen

7,70%

7%

7%

Terug naar boven

Wie moet de schenkbelasting betalen?

De wetgever spreekt zich daar niet over uit: de schenker of de begiftigde kan de schenkbelasting betalen. En dat is niet alles: wanneer de schenker de schenkbelasting betaalt, wordt dat niet als een bijkomende schenking beschouwd die op haar beurt aan schenkbelasting onderhevig zou zijn.

Mijnheer Janssen woont in het Vlaams Gewest en wil zijn neven en nichten 500.000 euro schenken. Als hij de schenkbelasting zelf wil dragen, geeft hij hen een bijkomend bedrag van 35.000 euro dat niet als een bijkomende schenking wordt beschouwd. Als hij hen in totaal 500.000 euro wil geven, heeft hij er alle belang bij een schenking van 467.290 euro te doen en de 32.710 euro schenkbelasting zelf te betalen.

Samengevat

Hierna een overzicht van de verschillende vormen van schenkingen en hun fiscale gevolgen.

Schenkingsvorm

Authentieke akte en notariskosten

Schenkbelasting

Termijn van 3 jaar

Handgift (onderhandse schenking)

NEE

NEEN, behalve bij een spontane aangifte bij het registratiekantoor

OUI sauf si présentation spontanée au bureau de l'enregistrement

Bankgift (onderhandse schenking)

NEE

NEEN, behalve bij een spontane aangifte bij het registratiekantoor

OUI sauf si présentation spontanée au bureau de l'enregistrement

Schenking voor een Belgische notaris

JA

JA, altijd

NEEN

Schenking voor een buitenlandse notaris

JA

NEEN, behalve bij een spontane aangifte bij het (Belgische) registratiekantoor

JA, behalve bij een spontane aangifte bij het (Belgische) registratiekantoor

Deze tekst is gebaseerd op de op 01/09/2015 toepasselijke wetgeving.

Wat is uw doelstelling? Praat erover met een Nagelmackers-adviseur. Samen stelt u een strategie op die u naadloos naar uw bestemming brengt.

Maak een afspraak