Maak een afspraak

24 april 2020

De oliemarkt van naderbij bekeken Investeerders: wees op uw hoede!

Christofer Govaerts

Chief Strategist

Achtergrondmemo: 20-21 april – Een zwarte zwaan voor de geschiedenisboekjes

Schrijf je in op de nieuwsbrief

Op maandagavond 20 april werd de wereld verrast door een zeer ongewoon fenomeen. We waren de negatieve rentes stilaan gewoon geraakt, ook al waren ze van meer dan tijdelijke aard. Maar zelfs in onze stoutste dromen hadden we nooit kunnen vermoeden dat er iets zou bestaan als een negatieve prijs voor een tastbaar goed. Maandag 20 april was dit echter een feit, en het betrof olie. Hoe en waarom?

Wat is er zonet gebeurd? Marktmechanisme achter het dodelijke slagveld

De wereldwijde oliemarkt gaat voornamelijk via futures. Die contracten zijn gestandaardiseerde termijncontracten met maandelijkse maturiteit of eindvervaldag. Eenvoudig vertaald betekent dat het volgende: met een termijncontract wordt nu al een aankoop-/verkoopprijs vastgelegd voor een specifieke datum in de toekomst. En dat kan volgende maand zijn, volgend jaar, of zelfs binnen enkele jaren.

Die termijncontracten zijn geen massavernietigingswapens, wat trouwens ook geldt voor opties en andere derivaten. Het hangt er gewoon van af voor welke doelstelling die financiële instrumenten gehanteerd worden. Ze kunnen namelijk op een intelligente manier aangewend worden (afdekken van openstaande risico’s), maar ook op een roekeloze manier (louter speculatief). De oliemarkt – net als het gros van andere wereldmarkten – bestaat uit verschillende spelers: producenten, kopers of eindgebruikers en speculanten. Een laatste belangrijk feit om in het achterhoofd te houden, is dat die contracten op eindvervaldag moeten gehonoreerd worden.

Bij olie wordt elke transactie van T-30 dagen geïnterpreteerd als ‘fysiek’. Dat wil zeggen cash tegenover fysieke levering. En dat laatste is eveneens een elementair sluitstuk om de chaos van afgelopen maandag te verklaren.

In de aanloop naar 20 april was zenuwachtigheid troef op de oliemarkt. Net voor het coronavirus uitbrak, was er een hevig debat gaande tussen de OPEC en sommige niet-OPEC-landen. Saoedi-Arabië en Rusland konden hun geschil niet uiklaren en als revanche zette Saoedi-Arabië de kraan open. Rusland gaf lik op stuk met als gevolg een snel dalende olieprijs door een overaanbod aan olie.

De VS werd tevens hard geraakt en dat was waarschijnlijk ook een onderdeel van het plan van bepaalde protagonisten, heimelijk achter de schermen gesteund door China (importeur). Sinds enkele jaren is de VS uitgegroeid tot een dominante speler qua productie en het gaat nu dus over marktaandeel. Dat zorgde ervoor dat Donald Trump een OPEC+ vergadering samenriep om de gemoederen te bedaren. Ongeveer 2 weken geleden triomfeerde Trump en verklaarde hij het einde van de prijzenoorlog wat olie betrof. Te vroeg victorie gekraaid echter met alle ernstige gevolgen vandien.

Door de interventie van Trump werden speculanten massaal verleid om posities à la hausse in te nemen (long, dus aan de koopzijde, in de hoop dat de prijs gaat stijgen). Ondertussen bleef de wereld echter olie pompen alsof er geen einde was. En toen corona uitbrak, stond de wereld stil en was er plotseling tevens een probleem aan de vraagzijde.
Voor long-speculanten ontstond er een zwaar dilemma. Ze hebben een termijncontract, ze zullen olie fysiek geleverd krijgen, maar ondertussen zijn de opslagplaatsen wereldwijd gevuld.

Wanneer de kritieke datum van het termijncontract naderde – namelijk afgelopen maandag – stonden long-oliespeculanten onder zware druk. Sinds de aankondiging van Trump was de prijs met rasse schreden gedaald van niveau’s van 20 dollar en zelfs tot onder 5 dollar. En met nog 1 dag te gaan voor D-Day gooiden speculanten de handdoek in de ring. Ze wilden koste wat het kost vermijden dat ze olie in bezit zouden krijgen, olie die ze nergens konden opslaan, laat staan verkopen aan eindgebruikers. De kudde rende naar de uitgang – dus massale verkoop van posities – maar de uitgang  was om 5 voor 12 jammer genoeg te klein om iedereen tijdig naar buiten te laten.

Resultaat was dus een forse prijsaanpassing. Een crash-scenario ontplooide zich met een finale prijs die dag van -37 dollar per vat (sommige contracten werden zelfs vereffend aan -40 dollar tijdens de sessie).

Wanneer alle speculanten uit de markt werden gedreven en het stof terug ging liggen, herstelde de markt zich. Vandaag wordt het eerstvolgende belangrijke WTI-contract voor juni (West Texas Intermediate) verhandeld aan een prijs van 15 à 16 dollar.

Kan de geschiedenis zich herhalen? Het antwoord is volmondig ‘ja’ en er worden reeds maatregelen getroffen

Is een tweede ‘zwarte oliezwaan’ mogelijk in de nabije toekomst? Het antwoord op die vraag  hangt af van vele factoren (zie de conclusie en vooruitblik hieronder). Marktregulatoren hebben naar aanleiding van de gebeurtenissen van 20 april niet gewacht om maatregelen te treffen. Die maatregelen zijn bedoeld om systeemrisico’s in te dijken en in zekere zin ook kleine beleggers te beschermen. Ter illustratie geef ik u 2 veelzeggende voorbeelden.

In de VS is er een groot beleggingsfonds genaamd USO, een ETF speciaal bestemd voor kleine beleggers. Vorige week – dus voor de crash plaatsvond – stroomde er een historische omvang van beleggingsgelden binnen ter waarde van 1,6 miljard dollar. Er werd dus gespeculeerd op de interventie van de president en het bracht de kapitalisatie van het fonds op meer dan 4 miljard dollar, geïnvesteerd over een gamma termijncontracten. Deze week besliste de regelgever dat het fonds gesloten wordt, dat wil zeggen dat er geen nieuwe investeerders meer worden toegelaten.

Er worden dus geen nieuwe deelbewijzen bijgemaakt. De CME (Chicago Mercantile Exchange, wereldleider in derivatenhandel voor grondstoffen) besliste tevens dat indien nodig het fonds zou gedwongen worden om posities voortijdig te liquideren, in functie van de marktomstandigheden en de posities in het fonds. De ETF is vandaag geïnvesteerd als volgt: 45% in juni WTI, 50% in juli WTI en 5% in augustus WTI-contracten.

Ook buiten de VS werden er maatregelen getroffen. De Chinese regulator besliste op 23 april dat banken geen nieuwe posities meer mogen innemen voor individuele klanten, meer specifiek posities gerelateerd aan oliefutures-contracten. De reden is ook hier duidelijk. Sinds dinsdag stromen de klachten van kleine beleggers met betrekking tot de afrekening van investeringen in het WTI-contract van mei binnen. Niet alleen zijn ze al hun geld kwijt, ze moeten zelfs extra geld ophoesten doordat het contract eindigde aan een negatieve prijs!!
Het blijft dus een zeer risicovolle onderneming. En de kers op de taart: sommige van die beleggingsvehikels werken onder een hefboom (maal 2 of maal 3). Dat wil zeggen dat in goede tijden de winst maal 2 of maal 3 kan gaan, maar dat in slechte tijden het verlies ook exponentieel oploopt. En dus boter bij de vis, geen genade, onmiddellijk te betalen.

Conclusie en vooruitblik oliemarkt: vermijd geblinddoekt te wandelen door een mijnenveld

De nabije toekomst is zeer donkergrijs, wat de conjunctuur betreft en dus ook de vraag naar energie/olie. Wat olie betreft, is er tevens de belangrijke aanbodfactor, die voornamelijk geo-politiek bepaald wordt. Complementair zijn er op korte termijn bovendien logistieke en  technische problemen (bv. opslagruimte).

Voorlopig houdt OPEC+ het bij zijn eerder overeengekomen besluit om de productie vanaf volgende maand te verminderen met 9 à 10 miljoen vaten per dag. Maar die overeenkomst is tevens broos. In speltheorie – en vooral wat kartels betreft – is er altijd een probleem om na te gaan wie zich aan de spelregels houdt. En zijn er drijfveren voor bepaalde spelers om zich niet te houden aan de afgesproken spelregels?

Aansluitend is er ook de nieuwe realiteit sinds corona. Analisten hebben een consensus vandaag dat de afspraken - zoals ze nu op tafel liggen - eigenlijk te weinig zijn en te laat komen. Indien de oliemarkt terug geherbalanceerd zou worden naar de realiteit – dus rekening houdend met het huidige overaanbod en lagere vraag de komende kwartalen – dan zouden er 30 miljoen vaten extra minder geproduceerd moeten worden. Dat vergt dus een extra inspanning van OPEC+ ter waarde van 60% productiebeperking.

Indien men nu dus alle puzzelstukjes bij elkaar gooit, kan men zich de vraag stellen of dat realistisch is op korte termijn. De puzzelstukjes zijn onder meer begrotingstekorten van OPEC+ spelers, geopolitiek en speltheorie. Daarom zou ik persoonlijk voorzichtigheid aanbevelen wanneer het er op korte termijn op aankomt om in te spelen op de olieprijs, zelfs aan WTI-niveau’s van 15 à 16 dollar.

Christofer Govaerts
Senior strategist and IC chairman
24/04/20

Blijf op de hoogte

Door u in te schrijven, geeft u Nagelmackers (verwerkingsverantwoordelijke) toestemming om u per e-mail gepersonaliseerde, commerciële aanbiedingen te versturen over Nagelmackers en haar producten en diensten.

U kunt uw toestemming altijd intrekken via ‘uitschrijven’ onderaan onze e-mails of zoals toegelicht in onze Privacyverklaring. Meer informatie over o.a. de verwerking en bescherming van uw persoonsgegevens en de rechten die u daarbij hebt (zoals uw recht op inzage, correctie ...), vindt u in onze Privacyverklaring.

Wat is uw doelstelling? Praat erover met een Nagelmackers-adviseur. Samen stelt u een strategie op die u naadloos naar uw bestemming brengt.

Maak een afspraak