Maak een afspraak

2 april 2020

Coronavirus: ongeziene, maar misschien ontoereikende fiscale en monetaire stimulans

Olivier Colsoul

Macro Economist

Algemene financiële mobilisatie

Schrijf je in op de nieuwsbrief

Gedreven door wegzinkende financiële markten hebben de regeringen en centrale banken over de hele wereld miljarden vrijgemaakt om de mondiale economie te ondersteunen die verlamd is door de pandemie van het nieuwe coronavirus. Gelukkig deden ze dat nu in een vroeger stadium dan ten tijde van de financiële crisis.

Destijds, in 2008-2009, werden centrale banken en zelfs regeringen gedwongen te innoveren op het gebied van monetaire en fiscale instrumenten omdat de crisis een systematisch karakter had. Tegenwoordig zijn beleidsmakers beter voorbereid, aangezien de meeste van deze instrumenten zijn getest, hoewel onconventionele ondersteunende maatregelen nodig zijn.

Over het algemeen zijn er twee vormen van economische steun. Ten eerste rechtstreekse belastingsteun, zoals gedeeltelijke werkloosheidsuitkeringen of de betaling van sociale zekerheidsbijdragen aan bedrijven die bijzonder hard door de gezondheidscrisis getroffen worden. Ten tweede verstrekken overheden leningen en leninggaranties om de reële economie liquiditeit te verschaffen.

Historisch akkoord in het Amerikaanse congres

In de Verenigde Staten is het de omvang van de ongekende economische redding die evenveel opluchting als angst veroorzaakt. Ter vergelijking: met een totaalbedrag van 2,2 triljard dollar wordt er meer dan het dubbele van het totaal aan cumulatieve begrotingsmaatregelen na 2008 uitgetrokken. Het plan omvat het versturen van een cheque van 1.200 dollar naar heel wat Amerikanen, bijna 400 miljard dollar aan hulp voor kleine bedrijven en 500 miljard dollar aan hulp voor grote bedrijven.

Het bedrag is historisch en de noodhulp is een verademing voor de meest kwetsbare Amerikanen en bedrijven. Toch is dit het minimum dat de Verenigde Staten kunnen doen voor een economie zonder sociaal vangnet. En misschien is er meer nodig om de grootste economie ter wereld, die gedecimeerd is door de coronaviruspandemie, te stimuleren.

Waarom niet. Dit is de derde keer op minder dan een maand dat het Amerikaanse congres exponentieel toenemende maatregelen heeft genomen om de pandemie te bestrijden. En een vierde keer komt er nog aan, zo stelde de voorzitster van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden.

Stop met bezuinigen op het oude continent

Hoewel we in Europa het gebrek aan een gecoördineerde Europese reactie kunnen betreuren, nemen ook hier de verschillende maatregelen ter ondersteuning van de economie sterk toe. De belastingpakketten die worden aangenomen, verschillen van land tot land, maar zijn overal omvangrijk. Om die maatregelen te vergemakkelijken, schort de Europese Commissie de begrotingsregels op en voor het eerst sinds 2013 is Duitsland, voorvechter van de budgettaire orthodoxie, van plan om dit jaar in het rood te begroten en nieuwe schulden aan te gaan.

De budgettaire respons is echter over het algemeen anders dan die van het land Uncle Sam. In Europa bedragen de fiscale stimuleringsmaatregelen in strikte zin ongeveer 1,5% tot 2,0% van het bbp, terwijl de Verenigde Staten de grote artillerie in stelling brengen met 6% van de budgettaire inspanning.

Anderzijds varieert het financiële luik van leningen en garanties van ongeveer 20% van het bbp in Duitsland en Italië tot 12% in Frankrijk en 8% in Spanje. In de VS wordt slechts 4% rechtstreeks gepland, maar als de steun van de centrale bank meegeteld wordt, stijgt dat percentage tot 22%. Hoewel de Europese steun aanzienlijker is dan ten tijde van de financiële crisis dankzij de financiële en bankgaranties, is het nog steeds zoals altijd de grootste wereldmacht die de meeste inspanningen levert in vergelijking met de omvang van haar economie.

De monetaire bazooka werd weer snel ingezet

Hoewel het monetaire beleid de economische en gezondheidscrisis veroorzaakt door de verspreiding van het coronavirus niet zal oplossen, kan het de regeringen tijd geven en een noodzakelijk vangnet bieden voor bedrijven om de moeilijkste momenten van deze wereldwijde storm te doorstaan. Centrale banken gaan vandaag veel verder dan de schuchtere renteverlagingen die aan het begin van de gezondheidscrisis zijn doorgevoerd.

Na de eerste mislukkingen hebben de monetaire autoriteiten hun versoepeling flink voortgezet om het systeem van de nodige liquiditeit te voorzien. Bovendien hebben ze de voorwaarden waaronder ze met elkaar wisselen versoepeld, zodat ze een toereikende liquiditeit op de dollarmarkten kunnen garanderen. Ten slotte besloten ze ook om de prudentiële en boekhoudkundige regels die op de banken van toepassing waren te versoepelen om die laatste in staat te stellen of zelfs aan te moedigen om hun kredietfaciliteiten te vergroten.

De Fed gaat verder aan de frontlinie

Net zoals voor de omvang van de fiscale stimulans, zijn de monetaire beleidsmaatregelen agressiever geweest dan die van tijdens de financiële crisis. In deze crisis verlaagde de Amerikaanse Federal Reserve de doelstelling voor federale fondsen van 1,50–1,75% naar 0,00–0,25% op slechts twaalf dagen, terwijl het in 2008 twee maanden duurde. Evenzo werden op ongeveer een week meer programma's goedgekeurd dan er destijds werden aangenomen.

De Fed heeft de afgelopen weken zelfs meerdere noodvergaderingen belegd, haar benchmarkrente tot nul verlaagd, een kwantitatieve versoepeling aangekondigd en maatregelen genomen om de liquiditeit op de geldmarkten te verbeteren. Dat was echter niet voldoende: ze belegde een derde spoedvergadering en kondigde aan dat ze alle effecten zou kopen die nodig zijn om de liquiditeit van de financiële markten te verzekeren, waardoor de omvang van haar activa-aankopen werd uitgebreid met onder meer bedrijfsobligaties en ETF’s (exchange traded funds).

In haar mededeling zei de Fed dat ze eerdere doelen voor het kopen van effecten schrapt, dat ze "alles wat nodig is" zou kopen en dat "haar munitie niet op is". Deze maatregelen omvatten de aankoop van activa voor 600 miljard dollar, wat de balans van de bank opdreef naar een nieuw record van 5.300 miljard dollar (+ 13% op slechts één week), en ook systemen die bijna alle leningen in de economie zullen verlengen.

Om een deel van de potentiële verliezen op te vangen die de Fed zou kunnen lijden als geldschieter in laatste instantie, zal de Amerikaanse schatkist een deel van het financiële risico nemen door de geplande enveloppe met 450 miljard dollar aanzienlijk te verhogen. Daardoor zou de Fed ongeveer 4 biljoen aan leningen kunnen verstrekken (volgens schattingen van de minister van Financiën). Heel goed, maar sommigen zijn van mening dat dit waarschijnlijk onvoldoende zal zijn en dat de overheidsgarantie aanzienlijk moet worden verhoogd omdat de uitstaande schuld van Amerikaanse bedrijven rond de 9,5 biljoen dollar ligt en de eventuele wanbetalingen flink kunnen oplopen. Fed-beleidsmakers van hun kant zeiden dat ze niets uitsluiten in hun inspanningen.

De ECB komt uit haar hinderlaag

Langs Europese zijde heeft de ECB, na de zware teleurstelling die de officiële vergadering van half maart vormde, een volledige draai van 180° gemaakt en heeft ze de formalistische terughoudendheid en de intellectuele orthodoxie die haar verlamde grotendeels overwonnen. Terwijl alle monetaire kleppen over de hele wereld opengaan, heeft de ECB eindelijk een nieuw programma voor de aankoop van effecten gelanceerd ten belope van 750 miljard euro voor het einde van het jaar (of zelfs daarna). 

Daarmee zal haar balans met 1.100 miljard euro stijgen (+16% over de betrokken periode). Die bijkomende aankoop van activa wordt dan toegevoegd aan de 2.600 miljard activa die eerder werden gekocht. Andere belangrijke details: de ECB zal haar aankopen van schulden uitbreiden naar Griekenland en die van Italiaanse schulden kunnen verhogen, bovenop de huidige drempels. Dit programma ondersteunt de activiteiten en absorbeert grotendeels de overtollige emissies als gevolg van begrotingsmaatregelen en andere overheidsgaranties van regeringen van de eurozone.

Aan de andere kant bleef het verzoek van bepaalde landen om een toevlucht te nemen tot een vorm van verdeling van de schulden door het creëren van ‘corona-obligaties’ onvervuld. Er blijft dan nog de activering van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) over, dat beschikt over een vuurkracht van 400 miljard euro, dat de nationale begrotingsinspanningen zou versterken en de landen met een zware schuldenlast zou helpen krachtig op de crisis te reageren.

Als het huis in brand staat, tellen we de liters water nodig om het vuur te blussen niet!

"In onzekere tijden is het beter om meer te doen dan niet genoeg", zei de directeur van het Internationaal Monetair Fonds. Of die plannen voldoende zijn, hangt grotendeels af van de duur van de blokkade. Hoe dan ook, hoewel de economische gegevens voor de komende weken veel slechter zijn dan de huidige prognoses, is dit pakket mogelijk niet genoeg en zal er opnieuw ingegrepen moeten worden.

In dat opzicht lijken de Verenigde Staten meer geneigd dan anderen om dat te doen ook al lijken hun gezondheidsmaatregelen paradoxaal genoeg niet voldoende. De uitdaging van de herstelplannen zal daarom zijn om gelijke tred te houden met de pandemie. Bovendien, in tijden van absolute crisis moeten centrale banken er zeker voor zorgen dat het transmissiemechanisme van het monetaire beleid naar de economische actoren maximaal is.

In Europa, waar we nog steeds op de ECB vertrouwen om ons te redden, kan het een kwestie zijn van de ‘monetaire helikopters’ uit de hangars (waar ze tot op heden zijn opgesloten) te laten vliegen om overheden, bedrijven en huishoudens met geld te overspoelen. Op een bepaald ogenblik zouden de omstandigheden dat kunnen rechtvaardigen ...

Blijf op de hoogte

Door in te schrijven op de newsletter van de bank worden uw persoonsgegevens verzameld door Bank Nagelmackers nv, verantwoordelijk voor de verwerking, met maatschappelijke zetel in de Sterrenkundelaan 23 te 1210 Brussel, ondernemingsnummer 0404.140.107. Tenzij u hier niet akkoord mee gaat, kunnen die gegevens verwerkt worden voor marketingdoeleinden op basis van de rechtmatige belangen van de bank (vrije ondernemerschap en direct marketing). Voor bijkomende informatie kunt u de Privacyverklaring van de bank raadplegen in alle kantoren van de bank of via nagelmackers.be/nl/privacy.

Om u die commerciële aanbiedingen via e-mail te kunnen doorsturen, heeft de bank ook uw voorafgaande toestemming nodig. Die toestemming is echter niet eindeloos geldig. U kunt ons steeds op de hoogte brengen wanneer u geen reclame meer wenst te ontvangen via e-mail, door u via e-mail uit te schrijven van onze marketinglijst.

Indien u uw toestemming niet geeft, ontvangt u geen commerciële aanbiedingen via e-mail voor de financiële producten en diensten die de bank commercialiseert.

Ik verklaar hierbij kennis genomen te hebben van het bovenstaande en geef de bank toestemming om mij haar commerciële aanbiedingen via e-mail te sturen.

Ik begrijp bovendien dat ik het recht heb om mij te verzetten tegen de verwerking van mijn persoonsgegevens voor direct marketingdoeleinden.

Wat is uw doelstelling? Praat erover met een Nagelmackers-adviseur. Samen stelt u een strategie op die u naadloos naar uw bestemming brengt.

Maak een afspraak